Tại sao Phật tử ăn chay? Quy định này không phải do Đức Phật đặt ra, mà do vị hoàng đế này quyết định

 

Nếu bạn đi du lịch Đông Nam Á và thấy các sư thầy ở đó ăn mặn, có lẽ bạn sẽ rất ngạc nhiên phải không? Bạn cứ nghĩ người tu hành là phải ăn chay trường, nhưng thực tế chỉ có các sư thầy ở Việt Nam theo hệ phái Bắc tông mới giữ thói quen này.

Ngày nay, nếu bạn sang Thái Lan hay Myanmar, các vị sư đi khất thực buổi sáng vẫn nhận và ăn cả cá lẫn thịt. Nếu bạn lên Tây Tạng, các tu viện cũng ăn thịt bò yak hằng ngày. 

 

Sự khác biệt này không phải do lời dạy gốc của Phật, mà là quy tắc do một vị hoàng đế ở Trung Hoa tạo ra.

 

Nhiều người lầm tưởng việc ăn chay là luật tự nhiên của nhà Phật. Nhưng nếu lật lại lịch sử, bạn sẽ thấy một sự thật bất ngờ: Phật giáo thời kỳ đầu hoàn toàn không cấm ăn thịt. Việc tu sĩ ăn chay hóa ra là mệnh lệnh của một vị ông vua, chứ không phải quy luật của Phật tổ.

 

 

Trong các quy định ban đầu của nhà Phật, không hề có điều luật nào cấm ăn thịt.

 

Thời Đức Phật còn sống, các sư thầy sinh sống bằng cách đi khất thực - mang bát đi từng nhà xin ăn, người dân cho gì thì ăn nấy, không được chê bai hay kén chọn.

Nếu bắt buộc phải ăn chay, thì mỗi lần đi xin ăn các thầy lại phải hỏi người dân xem nhà họ có nấu thịt không để từ chối, việc này vừa làm mất đi tinh thần "ít ham muốn, biết đủ", vừa gây phiền phức cho người dân lòng tốt cúng dường.

 

Trong kinh sách thời đó có ghi nhận việc Phật cho phép ăn "tam tịnh nhục" (thịt thanh tịnh ở ba điểm): Thứ nhất, không tận mắt thấy con vật bị giết, thứ hai, không nghe tiếng kêu la đau đớn của nó, thứ ba, không phải vì muốn dâng cho mình mà người ta đem giết con vật đó.

 

Chỉ cần thỏa mãn ba điều kiện này thì được phép ăn. Quy định này rất thực tế, tu sĩ không được vì thèm ăn mà sai khiến người ta giết động vật, nhưng nếu thức ăn đã nấu sẵn và người ta hoan hỉ dâng cúng thì cứ ăn bình thường, không bị coi là phạm lỗi.

 

Khi Phật giáo truyền sang Trung Hoa, quy định này vẫn được giữ nguyên trong một thời gian dài. Từ đời Hán cho đến Nam Bắc triều, nhiều sư thầy vẫn ăn thịt bình thường, miễn là không tự tay giết mổ hay xui người ta giết hộ mình. Dù lúc bấy giờ đã có một vài vị sư thích ăn chay, nhưng đó chỉ là lựa chọn cá nhân chứ không phải luật bắt buộc.

 

 

Lương Vũ Đế Tiêu Diễn (464-549) là vị vua khai lập nhà Lương, tại vị tới 48 năm - thuộc hàng những ông vua ngồi ngôi lâu nhất lịch sử Trung Quốc.

 

Ông có một điểm rất đặc biệt: Cực kỳ sùng kính đạo Phật.

 

Ông cho xây chùa chiền khắp nơi, đúc tượng Phật, chép kinh sách, thậm chí có tới bốn lần bỏ ngôi vua để vào chùa "xin làm tu sĩ", rồi lại phải để các đại thần gom tiền góp của chuộc ông về cung. Dưới thời ông, Phật giáo phát triển rực rỡ đến đỉnh cao, riêng vùng Nam Kinh đã có hơn năm trăm ngôi chùa và hơn mười vạn tăng ni sinh sống.

 

Nhưng cách hiểu về Phật giáo của ông lại mang tính chấp nệ cá nhân. Khi đọc kinh sách thấy đoạn viết "kẻ ăn thịt sẽ cắt đứt lòng từ bi", ông liền cứng nhắc suy diễn rằng: "Đã tu Phật thì tuyệt đối không được ăn thịt, ai ăn thịt là kẻ vô tình".

 

Tất nhiên, đằng sau lớp áo tôn giáo ấy, ông còn có bàn tính chính trị rõ ràng. Việc tạo dựng hình ảnh một vị vua ăn chay trường giúp ông khoác lên mình tấm áo "Bồ Tát tại thế", qua đó thu phục lòng tin của số đông tăng ni, đồng thời kìm hãm tầng lớp quý tộc ăn chơi xa xỉ lúc bấy giờ. Lệnh cấm ăn thịt vì thế vừa mang màu sắc tôn giáo, vừa là một nước đi chính trị khôn ngoan.

 

Năm 517, Lương Vũ Đế chính thức ban hành văn bản cấm tuyệt đối rượu thịt đối với toàn bộ tăng ni trong nước. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một ông vua dùng quyền lực hoàng triều để ép buộc người tu hành phải ăn chay. Để mọi người tâm phục khẩu phục, chính ông cũng làm gương ăn chay trường và viết rất nhiều bài giảng dài dòng để thuyết phục thiên hạ.

 

 

Vua ra lệnh thì người tu hành buộc phải nghe theo sao? Về nguyên tắc, luật của nhà Phật là do Phật tổ đặt ra, hoàng đế không có quyền can thiệp. Nhưng trên thực tế, lệnh của Lương Vũ Đế vẫn được thực hiện trót lọt và kéo dài đến tận ngày nay nhờ ba lý do:

 

Quyền lực của vua quá lớn, ông nắm trong tay quyền sinh quyền sát, có quyền cấp giấy phép tu hành hoặc tước danh phận của bất kỳ vị sư nào chống đối. Sự uy hiếp này mạnh hơn bất kỳ giới luật tôn giáo nào. Thêm vào đó, việc ông nhiều lần "vào chùa tu" khiến uy tín của ông trong cả giới đạo lẫn đời đạt mức tối đa.

 

Dù luật gốc cho phép ăn thịt trong hoàn cảnh nhất định, nhưng quả thực trong kinh Phật có những đoạn khen ngợi việc ăn chay, chê bai việc ăn thịt làm mất lòng từ bi. Vua đã bám vào những câu này để bắt bẻ, khiến các sư thầy khó lòng phản bác.

 

Nhiều người từ xưa đã có tư tưởng nhân nghĩa, ghét cảnh sát sinh chém giết (như câu nói "thấy sống không đành nhìn chết, nghe tiếng kêu không đành ăn thịt"). Lệnh của vua vô tình chạm đúng ''chỗ ngứa'' của văn hóa bản địa, khiến người ta cảm thấy ăn chay nghe có vẻ hợp đạo đức và từ bi hơn nhiều.

 

 

Sức ảnh hưởng từ quyết định của Lương Vũ Đế để lại hậu thế ba điều lớn:

 

Tăng ni ở Việt Nam tu theo Bắc tông bắt đầu ăn chay trường từ đó cho đến nay, tạo ra một nét khác biệt hoàn toàn với các nước Phật giáo khác.

 

Văn hóa ăn chay lan ra cả người dân bình thường, tạo thành thói quen tích đức, phóng sinh. Ngày nay, dù không theo đạo, nhiều người vẫn thích ăn chay vì thấy nhẹ người và lành mạnh.

 

Kỹ thuật nấu món chay phát triển rực rỡ. Các đầu bếp trong chùa nghĩ ra đủ cách làm đồ chay giả mặn như giò chay, chả chay, gà chay để phục vụ bữa ăn.

 

 

Dù ăn chay trường và dốc sức tôn sùng đạo Phật, cuộc đời cuối đời của Lương Vũ Đế lại kết thúc trong bi kịch.

 

Năm 548, xảy ra biến loạn, quân phản loạn đánh vào kinh thành và giam lỏng ông trong cung điện. Có tài liệu ghi chép rằng cuối đời ông bị cô lập và qua đời trong cảnh đói khát. Một vị vua suốt đời ăn chay niệm Phật, cuối cùng lại chết vì đói, khiến người đời sau không khỏi ngậm ngùi chua xót.

 

Thực tế, nguyên nhân sâu xa là do ông quá sa đà vào việc xây chùa, bỏ bê việc nước, khiến kho tàng trống rỗng, quân đội lỏng lẻo chứ không phải vì ăn chay gây ra họa. Ông là một vị vua có công lao nhưng cũng có sai lầm lớn về mặt quản lý đất nước.

 

 

Đến tận ngày nay, việc ăn chay ở các ngôi chùa vẫn được duy trì như một biểu tượng đẹp của lòng từ bi. Nhưng nếu hỏi "ăn chay có phải là điều kiện bắt buộc để tu thành chính quả không?", thì câu trả lời là không.

 

Luật cốt lõi của nhà Phật chỉ gồm 5 điều cơ bản, trong đó điều đầu tiên là không sát sinh (không tự tay tước đoạt mạng sống của người khác), chứ không cấm việc ăn miếng thịt đã được nấu sẵn. Các sư thầy ở Nam Á hay Tây Tạng vẫn ăn mặn bình thường mà không bị coi là phạm giới.

 

Vì sao Phật tử ăn chay? Thực ra việc chọn ăn chay là một cách thực hành hay để rèn luyện tâm tính, giảm bớt sự tham lam, bớt gián tiếp ủng hộ việc sát sinh và nuôi dưỡng lòng trắc ẩn.

Do đó, ăn chay là một sự lựa chọn tốt đẹp, chứ không phải là khuôn vàng thước ngọc ép buộc mọi người phải theo. Từ bi thực sự xuất phát từ tâm trí bên trong, chứ không nằm ở miếng ăn thức uống ngoài miệng.